Stichting Norderney - Radio Veronica 1959-1974

Zenderbereik Radio Veronica

Een aantal mensen vroeg wat nu eigenlijk het zenderbereik van Radio Veronica was en hoe de antennes geconstrueerd waren. Welnu, hier wat vluchtige gedachten en feiten inzake dat bereik, de antennes en de keuze van golflengten die ik ontleen uit m’n Veronica aantekeningen aangevuld met herinneringen en correspondentie met onze Belgische adviseur Frederic van Duerm.


ontvangstrapport uit Alaska - USA

De ontvangstrapporten van 1562 KHz.(192 meter) kwamen uit diverse windstreken, maar in meerderheid kwamen de rapporten toch uit de Scandinavische landen. Met aan kop Zweden en Finland. Uiteraard lieten ook de Engelse luister amateurs zich niet onbetuigd.

brief uit Denver Colorado - USA

Naar het zuiden toe was het toch altijd moeilijker. Wel hadden we in Zurich (of all places; MEBO Ltd. weet je wel!) een vaste luisteramateur. Het was Jack Mauch, die vaak bandopnamen maakte. Dit ondanks dat de zender Beromunster op de zelfde frq. (1562 kHz.) uitzond. Het verste ontvangst rapport dat ik ooit kreeg kwam van Richard Heald uit Alaska. Hij hoorde Veronica op 1562 kHz. Op 18 februari 1969. Hij stuurde als bewijs een bandopname die ik nog steeds heb.

Ook het bandje en een rapport uit Denver – Colorado (USA) was leuk om te horen (1970).

Maar zulke rapporten waren eerder uitzondering dan regel. Ook leuk om te vermelden is een rapport uit IJsland van april 1972.

Dit waren dus allemaal luisterrapporten op 192 mtr (1562 KHz).
De antenne die daarvoor werd gebruikt was een T-antenne. Hij bestond uit twee horizontale draden naast elkaar. De beide draden hadden ieder een lengte van 25 meter.
In het midden, op 12,5 meter, zat een verticale draad van 12 meter lengte die via een spoel naar de zender ging.



ontvangstrapport uit IJsland	de 1562 KHz (192 meter) antenne	de eindbuis van de zelfbouw- zender aan boord van de Borkum Riff	de zelfbouw zender aan boord van de Borkum Riff

De twee horizontale draden moesten werken als topcapaciteit, om het verticale antenne deel een zo goed mogelijke afstraling te geven. Het nadeel van dit type antenne is dat er in de avonduren veel fading optreed.
In de begintijd van Veronica bedroeg het zendvermogen ± 500 watt. Enige tijd later werd dat verhoogd tot ± 4 Kw. De gebruikte zender was zelf gebouwd en was rooster gemoduleerd. De gebruikte eindbuis was een TBL 6-1 van Brown Boveri (zie foto).



de reserve zender wordt aan boord gehesen

Het bleek na een studie van Frederic van Duerm dat de ontvangst condities verbeterd konden worden. Hij stelde voor een cilindervormige antenne te bouwen voor het verticale gedeelte en dit aan te sluiten aan de twee horizontale draden.
Metingen wezen uit dat in de zomer overdag de ontvangst het stabielst was. Maar vanaf september tot maart was er al fading van ± 16.30 uur. En ’s morgens fading tot ± 09.45 uur. Deze antenne straalde af in alle richtingen en in de winter kwamen er ontvangstrapporten tot wel 1500 Km.
In maart 1962 stelde Frederic voor om een andere golflengte te zoeken, een werk dat in feite als je het goed wilt doen ruim een jaar zou duren! De directie was er huiverig voor omdat 192 meter (één – negen – twee) door iedereen gekend was.

Toen de mv Norderney in 1965 in gebruik werd genomen was daar een 10 Kw. Continental Electronics type 316C zender op geïnstalleerd. Later zou er nog zo’n zender komen als reserve.

In het voorjaar van 1970 kwamen er berichten dat Beromunster z’n vermogen zou gaan verhogen van 160 kW. naar 300 kW. en gingen testen met een horizontale antenne. En vooral dat laatste zou een verslechtering van de ontvangst van Veronica kunnen gaan betekenen. En er kwam ons ter ore dat de Zwitsers een geweldig netwerk van draden als kunstmatige aarde aan het aanleggen waren onder de zendantenne. Men hoopte dat dit een versterking van zo’n 18% zou opleveren. Da’s in de praktijk wel tegen gevallen bleek later (metingen EBU waarnemingstation in het Belgische Jurbise).

meting van Beromunster door EBU in Jurbise

In die zelfde periode werd besloten in de avonduren na 19.30 uur onze modulatie terug te brengen naar zo’n 10%! Uiteindelijk werd ook besloten om overdag de modulatie naar zo’n 60% terug te brengen. Dat wierp vruchten af want de veldsterkte in het EBU monitoring station Monza (Italië) bleek stukken minder te zijn!

Ook kwam er een laag frequent lo-pass filter om de bandbreedte niet breder te laten zijn dan toegestaan zodat er geen storing veroorzaakt zou worden.

Ook kwamen er twee andere limiters aan boord om het modulatiebereik zoveel mogelijk te benutten en maar ook om storing in het buitenland te vermijden. In die tijd schreef chef zendertechnicus José van Groningen een begeleidend briefje bij de twee limiters aan de dienstdoende zendertechnicus Ed Terpstra, waaruit blijkt dat Veronica er erg op gebrand was geen storing te veroorzaken!


brief Frederic Duerm modulatie 1970	lo-pass filter 4,5 KHz	memo José aan Ed Terpstra	de nieuwe limiters in de boordstudio

Op 25 juni 1970 schreef Frederic een memo aan de Veronica directie en chef zendertechnicus José van Groningen betreffende de resultaten van alle boven genoemde maatregelen eerder dat jaar (zie hieronder).


brief Duerm EBU 1970	brief Duerm modulatie 1970	EBU januari 1970

EBU februari 1970	EBU maart 1970	EBU april 1970

Mensen van Continental Electronics (leverancier zenders) zijn aan boord geweest om advies uit te brengen. Dit alles om eventuele storingen toch maar vooral te vermijden. Er is in de zomer van 1970 ook nog een plan besproken om de antenne (1562 kHz.) in de avonduren een stuk lager te hangen dan de 22 meter die hij nu hing boven het dek. Dit om te proberen het gebied wat beter te benutten waar de zender toch al door kwam, en het bereik buiten Nederland te beperken. Zie de brief van Frederic van Duerm hierover.

de 557 KHz (538 meter) antenne

Uiteindelijk is er van dit plan afgezien ivm de uitvoerbaarheid. In die periode, 1970 - 1971 werd besloten om na te gaan denken om naar een andere golflengte te verhuizen. Na vele technische studies, er werden in zo’n 9 maanden 18 frequenties, bestudeerd, werd het 557 kHz. Oftewel 539 meter. Dat werd voor het gemak 538 meter.

Er werd een nieuwe antenne ontworpen maar nu dus voor 557 KHz.

In de tuin van de studio in Hilversum (Lapershoek) werd de eerste proefantenne door Ruud Doets, Rein Ruitenbeek, Hans van Velzen en Juul Geleick in elkaar gezet en daarna naar de Norderney gebracht. Dat was in juli 1972 (de hele operatie is destijds door Ad Bouman op film vast gelegd en zal t.z.t. op een DVD verschijnen).

De antenne werd ontworpen om de grondgolf optimaal te kunnen benutten in Nederland en Vlaanderen.
Het was ook weer een T-antenne. Het horizontale deel bestond uit 4 draden van 24 meter lengte en één horizontale draad van 12 meter. De verticale straler was 12 meter Lang. De horizontale draden werkten als topcapaciteit om de stroom zo hoog mogelijk te krijgen.


frequentieteller

antenne

Op sommige momenten bedroeg de antennestroom zo’n 45 ampère. Zie foto die werd genomen tijdens het uitzenden van het laatste uur op 31 augustus 1974.

Maar het gevolg van een zo grote antennestroom en spanning was soms dat er problemen kwamen met de isolatoren. En dan moest er door weer en wind gerepareerd worden. Het kwam ook voor dat de antenne zo erg heen en weer ging in de wind dat hij “omrolde”. Dat is later verholpen door er ook in het horizontale vlak tuidraden aan te bevestigen. (zie foto)

Ed Terpstra

Op bijgaande foto zien we zendertechnicus Ed Terpstra een reparatie uitvoeren aan de doorvoer isolator vanuit de zenderruimte naar de antenne.

Maar ook op de nieuwe frequentie 557 KHz. bleven de ontvangst rapporten uit het Scandinavische gebied nog wel komen. Het aantal zeer verre ontvangst rapporten nam wel af. Logisch, er was geen sprake meer van skywave. De eerste resultaten tijdens proefuitzendingen in de nachten gedurende een paar maanden voorafgaande aan de golflengte wisseling waren niet al te best! Maar dat kon ook niet anders omdat de zender toen niet op vol vermogen kon werken. Later is dat stukken beter geworden.
Hier een fragment van José van Groningen tijdens een testuitzending.

Hier is een montage van de opname die Klaas Vaak (Tom Mulder) en Juul Geleick maakten in Apeldoorn op de Loolaan en daarna vlakbij de Deventerstraat ook in Apeldoorn.


test José van Groningen	memo van Karel v.d .Woerd tbv Klaas Vaak en Juul Geleick voor de testuitzending op 16 augustus 1972	memo van Karel v.d .Woerd tbv de technici voor de testuitzending op 17 september 1972	Klaas en Juul

Op onderstaande foto uit juli 1972 is de 538 testantenne te zien die laag over het dek hangt. Hij kon dus in de nacht omhoog gehesen worden om testuitzendingen te doen (met dank aan Martin van de Valk voor de foto).



werken met de 538 testantenne

Na de ingebruikname van de nieuwe golflengte op 30 september 1972 werd door Frederic de veldsterkte in z’n woonplaats Gent gemeten (zie foto veldsterkte hieronder).

Verantwoordelijk voor de zenders aan boord van de Norderney was José van Groningen. Hij overleed helaas in 2001. Hier een mooie foto van José voor de zenders.


foto: © Martin van de Valk	veldsterkte	de uiteindelijke 538 antenne	José van Groningen

Enige maanden nadat er was begonnen met uitzenden op 557 KHz. kregen we berichten dat men in Londen op dezelfde frequentie een lokale zender in de lucht ging brengen. Het was een zender onder verantwoordelijkheid van de IBA (Independent Broadcast Authority) en die stond opgesteld in Zuid–Londen bij het Battersea powerstation in zuid-Londen. De antenne was gespannen tussen twee schoorstenen. Het vermogen van die zender was destijds 1 Kw. Soms leverde dat storing op in Nederland maar echte klachten vanuit Engeland hebben ons nooit bereikt.
Waar we wel soms brieven over kregen was dat sommige mensen vaak morseseinen hoorden tijdens de uitzendingen. Dat kwam bleek van een radiobaken dat continue in morse de letters ING uitzond op een frequentie van 561,5 KHz. De letters stonden voor Saint Inglevert. Het baken stond vlak bij Calais in Frankrijk.

Tijdens de 2e kamer debatten kwam er een brief boven water van de RCD (Radio Controle Dienst) waarin stond dat we storing veroorzaakten op 553,5 KHz. Op die frequentie stonden radiobakens op booreilanden op het Engelse continentale plat.

Niet onvermeld mag blijven dat enkele minuten nadat Veronica de 192 meter had verlaten RNI de golflengte enkele dagen ging gebruiken. Het was denk ik meer een stunt danwel een serieuze poging om de golflengte te bemachtigen.

De directie van Radio Veronica kon de “grap” niet echt waarderen getuige een nieuwsbericht van Arend Langenberg later op de dag.


fragment Arend met dank aan Bert Alting	Lex Harding	Lex 192 nu 538	QSL kaart van low power 100 Watt zender op 192 meter

Maar dat waren de enige problemen die zich zouden voordoen gedurende de laatste twee jaar dat Veronica nog uitzond.

Gedurende een week bleef er aan boord van de Norderney een 100 Watt zendertje, geleverd door Radio Holland, in de lucht met het instrumentale orgeldeuntje uit het 538 jingle pakket en Lex Harding, die alleen maar zegt "Radio Veronica op 538 meter".

Van dat 100 Watt zendertje kregen we ook QSL rapporten. “Zelfs uit Bunnik!”

We hadden ook nieuwe jingles laten maken olv componist/arrangeur Herman Schoonderwalt en er kwam een andere nieuwstune.

De opmerking van Lex Harding op 30 september 1972 op onze nieuwe golflengte 538 meter; “Welkom Limburg….. enz.” was misschien wel wat al te optimistisch, maar de dekkinggraad binnen het beoogde zendbereik werd op de nieuwe frequentie wel beter.
En daar was het ons om te doen.

Niet verder, maar wel beter!

jingles Herman Schoonderwalt

Tunecart

Juul Geleick en
Frederic van Duerm

foto: Perry Bos

Juul Geleick - februari 2006

Naschrift:

Tijdens onze reünie in augustus 2004 kreeg ik een zendbuis uit de Veronica zender het was een 4CX10000. Hier is dat moment en één van de zeldzame foto’s waar Frederic van Duerm op staat (rechts).


STICHTING NORDERNEY \| internet www.norderney.nl \| e-mail info@norderney.nl \| sitemap \| login Al het materiaal op deze site is auteursrechtelijk beschermd. Zonder schriftelijke toestemming van de auteurs mag het in welke vorm dan ook niet verspreid worden.